Artikel “Hobbelpaard”

Constant heeft een hobbelpaard
Zonder kop en zonder staart
Zo rijdt hij de wereld rond
Zomaar in zijn blote …
Constant heeft een hobbelpaard. Enz.

Dit wijze kinderliedje van onbekende herkomst inspireert mij tot diepe gedachten over de wereld. Wij groeien allemaal op met een ingebakken besef dat de wereld zich beweegt van verleden naar toekomst, van onwetendheid naar wetenschap, van achterstand naar vooruitgang en, voor de idealisten onder ons, van de jungle naar een rechtvaardige samenleving. Zelfs als je met je verstand hierbij de nodige relativeringen wilt plaatsen, kost het moeite om deze meegekregen kinderlijke notie van ‘het wordt steeds beter’ uit je systeem te bannen.

Ik zal de eerste zijn om toe te geven dat ik tegen beter weten in geloof in vooruitgang. Optimisme, opvoeding of ondervinding, ik zou het niet weten, maar in mijn wereld komt na oorlog vrede, na ziekte herstel of verlossing, na Trump zonneschijn en na Patty Brard de VPRO. Dit is niet per sé universeel waar, maar wel voor mij persoonlijk. Een blinde bedelaar in Bangladesh zal een volstrekt tegenovergestelde beleving hebben. Maar volgens mij zitten we er beiden naast. Het gaat helemaal geen goede of slechte kant op.

Misschien is de wereld wel een hobbelpaard met voor- noch achteruitgang, maar uitsluitend beweging vanuit het midden. Er is geen eindbestemming en geen doel. Elk streven naar verbetering komt niet verder dan het dode punt waar het paard van Constant weer naar achter beweegt, en is hopeloos gedoemd te mislukken. Dit is voor de mens echter een gedachte die nauwelijks verenigbaar is met het leven. Immers, wat heeft het dan allemaal nog voor zin?

Ik heb nog een paar alinea’s om te voorkomen dat dit een verhaal zonder kop en zonder (fiscale) staart wordt, zodat ik nu ter zake kom. Ons huidige belastingstelsel van 2001 is niet noodzakelijk beter dan dat van 1964. Het heeft gaten en lekken gedicht en is in zoverre te beschouwen als vooruitgang. Maar het is vooral een sign of the times: de wereld van 2001 was niet meer die van de idealistische jaren zestig waarin belastingen ook een instrument voor de maakbare samenleving waren. In onze eeuw moet ons belastingstelsel vooral internationaal kunnen concurreren, bestand zijn tegen belastingadviseurs en geld in het laatje brengen. Het idealisme is ingeruild voor het pragmatisme. Follow the money, not the morality! Voor de nabije toekomst voorspel ik een belastingstelsel dat het motto draagt “de vervuiler betaalt”. Niet beter of slechter, maar straks beter passend bij de drijvende ijsbergen in de Oosterschelde…
Maar misschien zie ik het verkeerd en bestaat er wel degelijk zoiets als vooruitgang. Elk kind dat een tijdje gehobbelpaard heeft, weet immers dat het (ten koste van de parketvloer en een pak slaag) mogelijk is met het paard de hele huiskamer te doorkruisen als je het een duw meegeeft vanuit je heupen. Het liedje zegt het al: Constant rijdt de wereld rond op zijn hobbelpaard! Zit ik alleen nog met die blote kont…

Die voorspelt een terugkeer naar de jungle…